Rozdział V
Praca w godzinach nadliczbowych
Art. 151.
§ 1. Praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także
praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wyni©
kający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi
pracę w godzinach nadliczbowych. Praca w godzinach nadliczbowych jest dopuszczalna
w razie:
1) konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub
zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
2) szczególnych potrzeb pracodawcy.
§ 2. Przepisu § 1 pkt 2 nie stosuje się do pracowników zatrudnionych na stanowiskach
pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych
stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia.
§ 3. Liczba godzin nadliczbowych przepracowanych w związku z okolicznościami
określonymi w § 1 pkt 2 nie może przekroczyć dla poszczególnego pracownika
150 godzin w roku kalendarzowym.
§ 4. W układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w umowie o pracę,
jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany
do ustalenia regulaminu pracy, jest dopuszczalne ustalenie innej liczby
godzin nadliczbowych w roku kalendarzowym niż określona w § 3.
§ 5. Strony ustalają w umowie o pracę dopuszczalną liczbę godzin pracy ponad
określony w umowie wymiar czasu pracy pracownika zatrudnionego w niepełnym
wymiarze czasu pracy, których przekroczenie uprawnia pracownika,
oprócz normalnego wynagrodzenia, do dodatku do wynagrodzenia, o którym
mowa w art. 1511 § 1.
Art. 1511.
§ 1. Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia,
przysługuje dodatek w wysokości:
1) 100% wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:
a) w nocy,
b) w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z
obowiązującym go rozkładem czasu pracy,
c) w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę
w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu
pracy,
2) 50% wynagrodzenia - za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających
w każdym innym dniu niż określony w pkt 1.
§ 2. Dodatek w wysokości określonej w § 1 pkt 1 przysługuje także za każdą godzinę
pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy
czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie tej
normy nastąpiło w wyniku pracy w godzinach nadliczbowych, za które pracownikowi
przysługuje prawo do dodatku w wysokości określonej w § 1.
§ 3. Wynagrodzenie stanowiące podstawę obliczania dodatku, o którym mowa w §
1, obejmuje wynagrodzenie pracownika wynikające z jego osobistego zaszeregowania
określonego stawką godzinową lub miesięczną, a jeżeli taki składnik
wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania
- 60% wynagrodzenia.
§ 4. W stosunku do pracowników wykonujących stale pracę poza zakładem pracy
wynagrodzenie wraz z dodatkiem, o którym mowa w § 1, może być zastąpione
ryczałtem, którego wysokość powinna odpowiadać przewidywanemu wymiarowi
pracy w godzinach nadliczbowych.
Art. 1512.
§ 1. W zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych pracodawca, na
pisemny wniosek pracownika, może udzielić mu w tym samym wymiarze czasu
wolnego od pracy.
§ 2. Udzielenie czasu wolnego w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych
może nastąpić także bez wniosku pracownika. W takim przypadku
pracodawca udziela czasu wolnego od pracy, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego,
w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin
nadliczbowych, jednakże nie może to spowodować obniżenia wynagrodzenia
należnego pracownikowi za pełny miesięczny wymiar czasu pracy.
§ 3. W przypadkach określonych w § 1 i 2 pracownikowi nie przysługuje dodatek
za pracę w godzinach nadliczbowych.
Art. 1513.
Pracownikowi, który ze względu na okoliczności przewidziane w art. 151 § 1 wykonywał
pracę w dniu wolnym od pracy wynikającym z rozkładu czasu pracy w przeciętnie
pięciodniowym tygodniu pracy, przysługuje w zamian inny dzień wolny od
pracy udzielony pracownikowi do końca okresu rozliczeniowego, w terminie z nim
uzgodnionym.
Art. 1514.
§ 1. Pracownicy zarządzający w imieniu pracodawcy zakładem pracy i kierownicy
wyodrębnionych komórek organizacyjnych wykonują, w razie konieczności,
pracę poza normalnymi godzinami pracy bez prawa do wynagrodzenia oraz
dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych, z zastrzeżeniem § 2.
§ 2. Kierownikom wyodrębnionych komórek organizacyjnych za pracę w godzinach
nadliczbowych przypadających w niedzielę i święto przysługuje prawo
do wynagrodzenia oraz dodatku z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych w
wysokości określonej w art. 1511 § 1, jeżeli w zamian za pracę w takim dniu
nie otrzymali innego dnia wolnego od pracy.
Art. 1515.
§ 1. Pracodawca może zobowiązać pracownika do pozostawania poza normalnymi
godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o
pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę
(dyżur).
§ 2. Czasu dyżuru nie wlicza się do czasu pracy, jeżeli podczas dyżuru pracownik
nie wykonywał pracy. Czas pełnienia dyżuru nie może naruszać prawa pracownika
do odpoczynku, o którym mowa w art. 132 i 133.
§ 3. Za czas dyżuru, z wyjątkiem dyżuru pełnionego w domu, pracownikowi przysługuje
czas wolny od pracy w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, a
w razie braku możliwości udzielenia czasu wolnego - wynagrodzenie wynikające
z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub
miesięczną, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy
określaniu warunków wynagradzania - 60% wynagrodzenia.
§ 4. Przepisu § 2 zdanie drugie oraz § 3 nie stosuje się do pracowników zarządzających
w imieniu pracodawcy zakładem pracy.
Art. 1516.
§ 1. W razie ustania stosunku pracy przed upływem okresu rozliczeniowego pracownikowi
przysługuje, oprócz normalnego wynagrodzenia, prawo do dodatku,
o którym mowa w art. 1511 § 1, jeżeli w okresie od początku okresu rozliczeniowego
do dnia ustania stosunku pracy pracował w wymiarze godzin
przekraczającym normy czasu pracy, o których mowa w art. 129.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio w razie nawiązania stosunku pracy w trakcie
okresu rozliczeniowego.